„Matka wszystkich chorób”. Co myśleć o otyłości i jak ją zwalczać?

Cały rozwinięty świat w obecnym wieku dotknięty jest epidemią choroby otyłościowej. Zmaga się z nią też ponad 9 milionów Polaków, w tym dzieci, nastolatki, młodzi i starsi. Z powodu samej choroby otyłościowej i jej licznych powikłań (ponad 200) Polacy będą wkrótce żyli średnio o 4 lata krócej.

Redakcja

20 grudnia 2025, 06:11

Choroba otyłościowa to zaburzenia równowagi energetycznej organizmu, prowadzące do nadmiernego, niekontrolowanego gromadzenia tkanki tłuszczowej- informuje dr hab. Mariusz Wyleżoł, prezes-elekt Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. – Według wielu badaczy, choroba otyłościowa jest „matką wszystkich chorób” – twierdzi prof. Wojciech Bik, kierownik Zakładu Neuroendokrynologii Klinicznej CMKP.

Mamy nową pandemię

Tak właśnie o rosnącej liczbie osób chorych na otyłość mówią specjaliści. Z chorobą otyłościową zmaga się już 9 mln dorosłych Polaków.

Światowa Organizacja Zdrowia, WHO, definiuje otyłość gdy BMI – Body Mass Index – wskaźnik masy ciała (wyrażony jako iloraz masy ciała w kilogramach i wzrostu w metrach – do kwadratu) wynosi powyżej 30 kg/m2. BMI nadal jest najpowszechniejszym (choć nie jedynym) wskaźnikiem nadwagi i otyłości.

Obecnie mówimy nie tyle o otyłości, ile o chorobie otyłościowej – mówi prof. Bik, – Według wielu badaczy, choroba otyłościowa jest „matką wszystkich chorób”.

Dr hab. Mariusz Wyleżoł, chirurg bariatra, dodaje z kolei, że choroba otyłościowa to zaburzenia równowagi energetycznej organizmu, prowadzące do nadmiernego, niekontrolowanego gromadzenia tkanki tłuszczowej.

Nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej zagrażające zdrowiu to otyłość.

Otyłość jest skutkiem

W ślad za zaburzeniem równowagi organizmu, idzie gromadzenie tkanki tłuszczowej. – O osobie, która zmaga się z tą chorobą nie mówimy „otyły”, ale „chory na otyłość”. To podstawowa zasada, w której przejawia się szacunek dla drugiego człowieka – podkreśla specjalista.

Choroba jest postępująca i przewlekła oraz wiąże się z całym zespołem powikłań.

Bilans energetyczny jest regulowany przez mózg za pomocą różnych źródeł informacji. To mózg kontroluje chęć i przyjemność związaną z jedzeniem. Tkanka tłuszczowa, największy organ wydzielania wewnętrznego, wpływa na kontrolę łaknienia wydzielając hormon – leptynę. W żołądku wydzielana jest grelina – hormon, który zwiększa uczucie głodu. Pobór energii regulują sygnały dochodzące z przewodu pokarmowego, na kontrolę łaknienia wpływ mają jelita, trzustka, a także czynniki genetyczne, niektóre leki – opisuje prof. Bik.

Edukacja żywieniowa

Tak jak złożony bywa mechanizm choroby otyłościowej, podobnie złożone jest jej leczenie. – Lekarz nie powinien udzielać porad „proszę się więcej ruszać i proszę mniej jeść” – zaznacza dr Wyleżoł.

Nie należy pacjentów dyskryminować czy stygmatyzować. Owszem, kluczowa jest zmiana stylu życia. Wszyscy odnosimy korzyści ze zdrowego odżywiania się i regularnej aktywności fizycznej. Rola dietetyka czy fizjoterapeuty w leczeniu choroby otyłościowej jest bardzo ważna. Nie chodzi jednak o odchudzanie – szybki, zwykle krótkotrwały efekt.

Istotna jest edukacja żywieniowa – podkreśla specjalista. Ważne jest umiejętne zmniejszenie masy ciała i długotrwałe jego utrzymanie. Najważniejszym efektem leczenia choroby otyłościowej jest bowiem ograniczenie jej powikłań i ogólna poprawa stanu zdrowia. Jest o co walczyć.

Ponad 200 powikłań

Im bardziej rośnie BMI, tym bardziej pogarsza się jakość życia, a co najbardziej niepokojące, to znamiennie skraca się jego długość. Z powodu samej choroby otyłościowej i jej licznych powikłań Polacy będą już wkrótce żyli średnio o 4 lata krócej. A z choroby otyłościowej wywodzi się ponad 200 powikłań.

Z otyłością wiążą się m. in.: stłuszczeniowa choroba wątroby, choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych, choroby układu krążenia: udar mózgu, zbyt wysokie stężenie cholesterolu, nadciśnienie, choroba tętnic wieńcowych, zawał i niewydolność serca, zakrzepica; cukrzyca typu 2, zaburzenia funkcji nerek, dna, kamienie żółciowe, bezdech senny, astma, depresja, nowotwory złośliwe, zespół policystycznych jajników.

Równocześnie, leczenie otyłości może obniżyć ciśnienie krwi, poprawia poziom glukozy, zmniejsza stan zapalny organizmu, pozwala na uśmierzenie refluksu, a nawet cofnięcie się cukrzycy i przede wszystkim zmniejsza ryzyko przedwczesnego zgonu.

Mówi prof. Wojciech Bik:

Leczenie obejmuje odżywianie się, aktywność fizyczną, farmakoterapię i chirurgię. I musi być indywidualnie dopasowane do każdego pacjenta – także w zależności od BMI.

Ogromnym wsparciem w leczeniu choroby otyłościowej są leki. Nowoczesne leki – działające na układ pokarmowy i układ nerwowy, oddziałujące na trzustkę, żołądek, wątrobę, mięśnie szkieletowe, tkankę tłuszczową, na cały organizm; wpływające na uczucie sytości, opróżnianie żołądka, wrażliwość na insulinę, na masę ciała.

Farmakoterapia w ostatnich 10 latach uczyniła gigantyczny postęp i dała skuteczne narzędzie do leczenia pacjentów. Stosujemy leki o wysokim profilu bezpieczeństwa, które mają zmniejszyć ryzyko powikłań choroby otyłościowej, szczególnie w układzie sercowo-naczyniowym.

Chirurgia metaboliczna

Pomaga też chirurgia. Operacja bariatryczna „naprawia” zaburzony mechanizm regulacji spożycia pokarmów. Nie chodzi o zmniejszenie żołądka i skrócenie jelita. To jest chirurgia metaboliczna. Wpływamy na stężenie wydzielania greliny, czyli hormonu, który daje nam napęd do jedzenia. Przywracamy wydzielanie poposiłkowe GLP-1, hormonu, dającego uczucie sytości, którego brak u chorych na otyłość – tłumaczy dr Wyleżoł.

To narzędzie jest potężne. 40-letnie obserwacje wykazały, że ogólne ryzyko zgonu chorych poddanych leczeniu chirurgicznemu zmniejsza się o 16 proc., a o 72 proc. dzięki operacjom bariatrycznym spada ryzyko zgonu w przebiegu cukrzycy typu 2.