Zollverein, czyli przykład dla zamkniętych kopalń w Polsce
W połowie ubiegłego wieku Zollverein był jednym z największych zespołów wydobywczych w Zagłębiu Ruhry w Niemczech. Tereny pozostałe po działających tu kopalniach węgla kamiennego, koksowniach i innych obiektach zajmują około 100 ha. Znajduje się tu kilkadziesiąt budynków i różnego typu instalacji produkcyjnych. Obecnie jest to jeden z największych zabytków poprzemysłowych w Niemczech – w miejscu, gdzie kiedyś wydobywano węgiel i produkowano koks, obecnie działają liczne placówki kulturalne. To przykład dla innych terenów pogórniczych
W 1986 r. z powodu wyczerpania się złóż węgla zamknięto ostatni szyb w Zollverein. Stało się to po 140 latach działalności kopalni. W 1993 r. przestała działać również tutejsza koksownia. Początkowo planowano wyburzyć nieczynne zakłady, jednak rząd związkowego kraju Nadrenii Północnej-Westfalii wykupił cały ten teren, a istniejące obiekty poprzemysłowe zostały wpisane na listę zabytków i objęte opieką konserwatorską.
Ambitne cele
W 2001 roku zabytkowa kopalnia i koksownia zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Powołano też do życia Fundację Zollverein, która opracowała plan remontu i ponownego zagospodarowania istniejących obiektów. Przewidywał on, że miejsce światowego dziedzictwa kultury Zollverein będzie adaptowane na potrzeby kultury, nauki i firm innowacyjnych.
Przed kompleksem kopalnianym na potrzeby prywatnej Szkoły Zarządzania i Projektowania Zollverein wybudowano gmach SANAA, według projektu japońskich architektów. Obecnie działa w nim Wyższa Szkoła Sztuki i Muzyki Folkwang.
Zwiedzanie i zabawa
Zachowane obiekty przemysłowe można zwiedzać z przewodnikiem w ramach kilku tras turystycznych. Na terenie kompleksu Zollverein znajduje się ścieżka muzealna Droga Węgla i centrum dotyczące szlaku kultury przemysłowej.
Z zespołu szybów 1/2/8 przetrwały do chwili obecnej wieże nad szybami nr 1 i 2, budynek maszyny wyciągowej, pralnia, budynek administracyjny, willa dyrektorska oraz dom mieszkalny dla urzędników. Na terenie szybów 3/7/10 zachowała się 33-metrowa wieża nad szybem nr 10 i gmach maszynowni, Wieże szybów 4 i 11 zostały zburzone. Przetrwały jedynie budynki maszynowni.
Latem można zażyć kąpieli w działającym na tym terenie odkrytym basenie, a zimą skorzystać z funkcjonującego tu lodowiska. Odbywa się tu również wiele różnego rodzaju imprez artystycznych: festiwali, koncertów, wystaw.
Szyb nr 12 i budynek płukania węgla
W znakomitym stanie zachował się wybudowany w 1932 r. nowoczesny szyb nr 12, który w tamtych czasach miał największą zdolność wydobywczą na świecie. W jego pobliżu znajdują się budynki maszynowni. Największym gmachem na terenie kopalni jest obiekt, w którym dokonywano czyszczenia węgla. To tu sortowano i płukano wydobyty węgiel, który następnie trafiał do koksowni. Po przebudowie w budynku tym umieszczono muzeum prezentujące proces wydobycia węgla i Muzeum Zagłębia Ruhry.
W jego poblizu zachowały się też piece wybudowanej w 1961 r. centralnej koksowni z pełnym wyposażeniem. Ponadto na pobliskim terenie znajdują się budynki pomocnicze, m.in. budynek administracyjny, zakład wytwarzania sprężonego powietrza, warsztaty i laboratoria.
Kompleks Zollverein stanowi jedną z głównych atrakcji Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego, szlaku tematycznego „Górnictwo: Skarby Ziemi” oraz regionalnego Szlaku Zagłębia Ruhry. W 2010 r. tereny dawnej kopalni i koksowni były miejscem wielu wydarzeń artystycznych, które odbywały się w ramach programu Essen – Europejska Stolica Kultury.
Jerzy Niemociński
