Dzień Babci i Dziadka. Jak cyberoszuści okradają seniorów?
Starsze osoby coraz częściej i sprawniej korzystają z internetu oraz narzędzi cyfrowych. To stanowi zachętę dla oszustów, którzy wciąż planują kampanie, wykorzystujące ich zaufanie czy brak świadomości na temat najnowszych zagrożeń w cyberprzestrzeni. Warto przestrzegać bliskich przed schematami, po jakie aktualnie sięgają w takich przypadkach przestępcy – przypominają eksperci ds. cyberbezpieczeństwa.
Głośno było niedawno o oszustwie, którego ofiarą padła znana dziennikarka Krystyna Kurczab-Redlich. Straciła oszczędności życia w skutek sprytnie zaplanowanej akcji, która rozpoczęła się od kliknięcia napotkanej w internecie oferty. To jeden z wielu sposobów, do jakich cyberprzestępcy uciekają się, aby wykorzystać osoby mniej wprawnie korzystające z sieci, np. seniorów.
Kamil Sadkowski, analityk laboratorium antywirusowego ESET:
Seniorzy mogą być, w mniemaniu cyberprzestępców, podatni na internetowe oszustwa m.in. ze względu na swoją ufną naturę, fakt, że nie dorastali w otoczeniu technologii, a w niektórych przypadkach także ze względu na pewne pogorszenie zdolności poznawczych. To spore uproszczenie. Wiele starszych osób przecież sprawnie korzysta z sieci już od wielu lat.
Przede wszystkim z mediów
Z badań wynika, że 71 proc. polskich seniorów deklaruje, że czują się w sieci bezpiecznie, podczas gdy 55 proc. z nich ocenia swój poziom świadomości na temat bezpiecznego korzystania z sieci jako przeciętny. Wiedzę na temat bezpieczeństwa w sieci starsze osoby czerpią przede wszystkim z mediów i od pracowników instytucji finansowych.
Top 5 oszustw wymierzonych w seniorów:
1. Oszustwa wykorzystujące więź z bliskimi czy obawę o nich
Znane od lat oszustwo „na wnuczka” wciąż bywa udoskonalane i wykorzystywane przez cyberprzestępców. Nowe technologie dają im nowe możliwości. Aby przekonać seniorów, że rozmawiają z bliskim, który np. potrzebuje szybkiego przelewu, oszuści mogą teraz wykorzystywać sztuczną inteligencję.
Dotyczy to zarówno wiadomości dostarczanych za pośrednictwem poczty elektronicznej, komunikatorów, mediów społecznościowych, jak i telefonu. Pokażmy babci i dziadkowi, jak może wyglądać filmik wykorzystujący AI i technologie deepfake, np. taki „wkładający” w usta znanej osoby słowa, których nigdy nie wypowiedziała. To lepiej pozwoli zrozumieć im skalę zagrożenia i poziom technicznego dopracowania materiałów tego typu.
2. „Niepowtarzalna okazja”
Ataki phishingowe, będące jednym z najbardziej rozpowszechnionych oszustw w internecie, zazwyczaj rozpoczynają się od niechcianej wiadomości, w której oszust próbuje nakłonić do kliknięcia w link lub przekazania wrażliwych danych, np. do logowania w mediach społecznościowych czy usługach bankowych.
Porozmawiajmy z seniorami o tym, że niechciane wiadomości bardzo często mogą być przynętą i nie warto ufać okazjom zbyt pięknym, by były prawdziwe. Warto ich też uwrażliwić na fakt, że takie komunikaty zawierają często błędy językowe, czy niedopracowane grafiki.
3. Oszustwa „romansowe”
Oszustwa wykorzystujące relacje romantyczne od lat zajmują wysokie miejsca na liście najczęstszych akcji, wymierzonych w seniorów. W dużej mierze wynika to z faktu, iż samotność jest jednym z problemów, z jakimi boryka się wielu z nich. Oszuści mogą zakładać fałszywe profile w serwisach randkowych lub na komunikatorach i powoli rozbudowywać relacje z ofiarami.
Pierwsze prośby mogą dotyczyć czegoś małego, np. zakupu lekarstwa. Jeśli to się powiedzie, pojawia się żądanie większych kwot, rzekomo potrzebnych, aby wyjść z problemu lub pomóc np. choremu bliskiemu. Rozmawiajmy z seniorami o tym, że rozsądnie jest podchodzić do nowych znajomości ze zdrową dawką wątpliwości.
4. Fałszywa pomoc techniczna
Seniorzy, korzystający na co dzień z technologii, ale z pewnymi obawami, mogą być też wyjątkowo podatni na oszustwa związane z pomocą techniczną.
Rozmawiajmy ze starszymi osobami o tym, że nigdy nie powinny zapewniać nieznajomemu zdalnego dostępu do swojego komputera, nawet jeśli twierdzi on, że reprezentuje renomowanego dostawcę, pomoc techniczną itp.
5. Oszustwa, o których nigdy nie usłyszymy
Jak podkreślają autorzy badań i statystyk, dotyczących oszustw wymierzonych w seniorów, w danych na ten temat bez wątpienia znajdują się „białe plamy”. Wiele ofiar, szczególnie starszych, wstydzi się bowiem swojej naiwności czy łatwowierności i nigdy nie przyznaje do tego, że zostały oszukane.
Pierwsza bariera, jaką musiałyby pokonać, to wyznanie prawdy bliskim, którzy niestety często bywają oceniający i zbyt kategorycznie wypowiadają się na temat zachowań seniorów w sieci.
To cyberprzestępcy są jedynymi, którzy powinni się wstydzić, w kontekście oszustw wymierzonych w seniorów. Cynicznie wykorzystują oni słabe strony mniej wprawnych użytkowników, planując intrygi, których trudno jest uniknąć. Pamiętajmy, że oszustwa w cyberprzestrzeni wymierzone bywają w osoby z różnych grup wiekowych.
