Zadłużanie się w celach wizerunkowych i społecznych wciąż odgrywa dużą rolę:
- 18 proc. byłoby gotowych zadłużyć się, żeby zyskać w oczach innych lub pokazać sukces, a 17 proc. – żeby lepiej dopasować się do znajomych lub otoczenia zawodowego.
- Osoby z doświadczeniem trudności w spłacie zobowiązań częściej deklarują gotowość do zadłużania się ze wspomnianych powodów niż osoby bez takich doświadczeń.
Wizerunek na kredyt
Kredyty hipoteczne zaciągamy głównie po to, by kupić pierwszy dom lub mieszkanie i wyprowadzić się od rodziców czy z wynajmowanych nieruchomości. Natomiast kredyty gotówkowe – żeby kupić coś, co faktycznie jest nam potrzebne, a czego wcześniej nie mieliśmy.
Badanie "Polacy i kredyt: między finansową odpowiedzialnością a codziennymi potrzebami i pragnieniami" dla ANG Odpowiedzialne Finanse i Związku Banków Polskich pokazuje jednak, że zaciąganie zobowiązań finansowych służy często zupełnie innym celom. Jako narzędzie budowania obrazu siebie i pozycji społecznej.
28 proc. Polaków deklaruje gotowość zaciągnięcia kredytu, żeby poprawić własne samopoczucie i samoocenę. 19 proc. byłoby gotowych zadłużyć się, by wyrazić swoją tożsamość i wartości, 18 proc. – żeby zyskać w oczach innych lub pokazać sukces, a 17 proc. – żeby lepiej dopasować się do znajomych lub otoczenia zawodowego.
– Cały czas postrzegamy się jako społeczeństwo na dorobku. Nasze cele konsumpcyjne, na przykład samochód czy wyjazd na wakacje, mają nierzadko charakter aspiracyjno-kompensacyjny. Kredyt może być postrzegany jako jedno z niewielu dostępnych narzędzi poprawy pozycji materialnej i społecznej oraz sposobu na dopasowanie się do otoczenia – mówi prof. Katarzyna Sekścińska z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, autorka badania.
Pokazówka za ćwierć miliona
Ile jesteśmy w stanie pożyczyć? To zależy od celu. Żeby "doszlusować" do znajomych z pracy, jesteśmy w stanie zadłużyć się na 42 pensje. Żeby pokazać sukces - 40 pensji. Daje to w przybliżeniu 230 – 240 tys. złotych długu, który możemy zaciągnąć, byle tylko nie odstawać od koleżanek i kolegów z pracy lub pokazać sukces.
Całkiem wysokie, choć niższe, kwoty jesteśmy gotowi skredytować, żeby poczuć się lepiej. To 26 pensji, czyli 148,7 tys. złotych. Co ciekawe, żeby dorównać znajomym, weźmiemy kredyt tylko na cztery pensje, co daje niecałe 23 tys. złotych.
Artur Nowak-Gocławski, prezes ANG Odpowiedzialne Finanse:
Kredyt może wspierać realizację życiowych potrzeb, ale trzeba bardzo uważać, gdy jest wynikiem presji społecznej. Zaciąganie dużych zobowiązań tylko po to, by nie odstawać od otoczenia lub podkreślić swój status zawsze jest wyzwaniem społecznym i na pewno wymaga uważnego spojrzenia przez branżę finansową.
To pokazuje, że problem ten wynika nie tylko z braku pieniędzy na niezbędne potrzeby. Dlatego tak ważne jest, aby sektor finansowy nie ograniczał się jedynie do roli "dostawcy" gotówki, lecz by był dla klientów odpowiedzialnym przewodnikiem, który w odpowiednim momencie potrafi ostudzić konsumpcyjne emocje klientów.
Cała branża musi wziąć na siebie realną odpowiedzialność, stawiając długofalowe bezpieczeństwo finansowe człowieka ponad chęć maksymalizacji swoich korzyści.
Katarzyna Sekścińska dodaje: – Wyniki pokazują jak bardzo zakorzenił się w nas materializm, a tym samym ocenianie siebie i innych przez pryzmat tego, co posiadają. To tylko podkreśla, jak ważne jest budowanie stabilnych fundamentów samooceny, by umieć swoją wartość oszacować na podstawie tego kim jesteśmy, a nie tego co posiadamy.
***
Warto dodać, że analiza danych pokazuje zależność: osoby, które w przeszłości miały trudności ze spłatą kredytów częściej niż pozostali deklarują gotowość do ponownego zadłużania się. Największe różnice dotyczą motywacji związanych z pokazywania światu kim jesteśmy (29 proc. vs 9 proc.), zyskiwaniem uznania innych (29 proc. vs 7 proc.) oraz pokazywaniem swojego sukcesu (29 proc. vs 8 proc.).
