Dyskusje o przyszłości statystyki publicznej, prezentacja nowych analiz demograficznych oraz debaty o wykorzystaniu danych w administracji, nauce i biznesie zdominowały tegoroczny Kongres Statystyki Polskiej.
Blisko 39 mln osób
Podczas briefingu prasowego pn.: Wstępne, eksperymentalne analizy dotyczące liczby mieszkańców Polski głos zabrali eksperci Głównego Urzędu Statystycznego: Marek Cierpiał-Wolan, Prezes GUS, Joanna Hausman-Czerwińska, Dyrektor Departamentu Integracji i Zarządzania Danymi GUS oraz Anita Abramowska-Kmon, Dyrektor Departamentu Badań Demograficznych GUS.
Z opracowania "Liczba osób przebywających w Polsce na podstawie tzw. śladów życia", przygotowanego na podstawie danych administracyjnych wynika, że na koniec 2025 roku w Polsce przebywało około 38,8 mln osób (o blisko 40 tys. więcej niż rok wcześniej), w tym ok. 2,3 mln cudzoziemców (wzrost o niemal 215 tys.).
Według danych opartych na tzw. "śladach życia" blisko 73 proc. wszystkich cudzoziemców stanowili obywatele Ukrainy. W miastach wojewódzkich (według siedzib wojewodów) przebywało łącznie ponad 8 mln osób (tj. ponad 20 proc. ogółu ludności Polski), w tym ponad 970 tys. cudzoziemców.
Dane statystyczne
Najwięcej było ich (ponad 2 mln) w Warszawie, następnie w Krakowie (prawie 900 tys. osób), a najmniej w Gorzowie Wielkopolskim (ponad 130 tys. osób). W zdecydowanej większości gmin osób po 60. roku życia jest więcej niż dzieci do 14. roku życia.
W trzech gminach powiatu hajnowskiego w woj. podlaskim odnotowano udział osób starszych na poziomie ponad 40 proc. Największą ich liczbę zaobserwowano w woj. mazowieckim (346,1 tys. osób), a następnie w dolnośląskim (237,3 tys. osób).
- Udział cudzoziemców w województwach podkarpackim i świętokrzyskim jest najmniejszy i wynosi odpowiednio 2 proc. – wskazała Joanna Hausman-Czerwińska, Dyrektor Departamentu Integracji i Zarządzania Danymi GUS.
Gwałtowny spadek dzietności
Sesja poświęcona demografii i statystyce społecznej pokazała skalę i złożoność wyzwań związanych ze zmianami ludnościowymi oraz kondycją społeczną w Europie. W centrum uwagi znalazły się zarówno procesy demograficzne, jak i ich uwarunkowania behawioralne oraz instytucjonalne, analizowane w oparciu o dane porównawcze i badania panelowe.
Szczególnie wyraźnie wybrzmiał wątek gwałtownego spadku dzietności w Europie Środkowo-Wschodniej. Jak wskazano, w Polsce współczynnik dzietności całkowitej obniżył się z ok. 1,45 w 2017 r. do ok. 1,10 w 2024 r., a większość tej zmiany miała charakter behawioralny, związany z narastającą niepewnością po pandemii COVID-19 i wojnie w Ukrainie.
Ważnym elementem sesji były także wyniki europejskiego badania przemocy uwarunkowanej płcią (EUGBV - Gender-Based Violence). Wyniki badania EU-GBV wskazują na istotną skalę przemocy w Polsce oraz na jej wyraźne zróżnicowanie ze względu na płeć, wiek oraz kontekst występowania, szczególnie w wymiarze przemocy psychicznej i ekonomicznej, a także jej rosnącą obecność w przestrzeni cyfrowej i środowisku pracy.
Jakość życia osób starszych
Ciekawe okazały się również analizy dotyczące jakości życia osób starszych w kontekście systemów opieki długoterminowej. Istotny jest kontrast: w Polsce udzielanie pomocy innym wiąże się z wyższą jakością życia, a np. w Czechach – z niższą.
Najsilniejszymi predyktorami pozostają zdrowie fizyczne i psychiczne oraz samoocena sytuacji finansowej. Sesję domknęły wyniki dotyczące satysfakcji z pracy osób 50+, gdzie około 80 proc. badanych pracowników wykazywało ograniczony poziom satysfakcji, a kluczowymi czynnikami różnicującymi okazały się jakość warunków pracy, bezpieczeństwo zatrudnienia oraz poziom wykształcenia.
Metodologia badań
Podczas sesji poświęconej metodologii badań i analizie procesów społeczno-ekonomicznych zaprezentowano przykłady wykorzystania zaawansowanych metod statystycznych do badania zjawisk gospodarczych i przestrzennych.
Dyskutowano m.in. o regionalnych efektach transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, możliwościach identyfikacji nieobserwowalnej aktywności gospodarczej w sektorze MŚP oraz czynnikach wpływających na premię płacową związaną z wykształceniem wyższym.
Przedstawiono również nowatorskie podejście do wyznaczania funkcjonalnych obszarów miejskich, wykorzystujące analizę sieciową i dane o przepływach pracowników między gminami.
